Nieuwsbrief Echt Recht
Georganiseerde ontmoeting met dader en zijn familie kan voor allen zuiverend
werken
(Bron: NRC Handelsblad)
KORTENHOEF, 4 JAN. Sinds 1999 zijn er experimenten met `Echt-Recht':
georganiseerde confrontaties tussen het slachtoffer en de jeugdige dader,
samen met zijn familie. ,,Vooral voor de familie is het zwaar.''
Het gezelschap zit in een kring in de ontvangstruimte van de gevangenis
in Vught. Aan de ene kant Bob (20), de ontvoerder, tussen zijn ouders.
Daarnaast zijn broer en zus. Aan de andere kant van de kring zit Loek
(16), de jongen die werd ontvoerd. Zijn armen stijf over elkaar. Naast
hem zijn vader en moeder, daarnaast zijn zus, zijn beste vriend en de
ouders van die vriend. De sfeer is gespannen.
Voor het eerst kan Ellen Hagen (46), de moeder van Loek, de ontvoerder
van haar zoon, recht in de ogen kijken. In de rechtszaal zag ze alleen
zijn rug. Loek verliet 6 januari 2002 het huis van zijn vriend en kwam
drie jongens tegen die pech hadden met hun VW-busje. Althans, dat zeiden
ze. Toen hij op hun verzoek even met ze meeliep, werd hij het busje ingewerkt
en kreeg hij een muts over zijn hoofd. Zo lag hij 28 uur op de bodem van
het busje.
De bijeenkomst in de gevangenis in juli dit jaar was een `Echt-Recht bijeenkomst'.
Bij een Echt-Recht bijeenkomst komen dader en slachtoffer met hun naaste
familie en goede vrienden - hun `netwerk' - bij elkaar. Het slachtoffer
doet zijn verhaal maar ook de mensen rondom het slachtoffer en de dader.
De dader kan het slachtoffer spijt betuigen.
,,Het slachtoffer ziet dat de dader ook een mens is met gevoelens en emoties
en dat de familie van de dader vaak diep gebukt gaat onder het delict'',
zegt Echt-Recht coördinator Jeanet Jansen, die de bijeenkomst begeleidde.
,,Het is ook belangrijk dat het slachtoffer en zijn familie hun verhaal
kunnen doen.'' Bij een `gewone' rechtszitting gaat alle aandacht uit naar
de dader. ,,Telkens blijkt weer dat slachtoffers veel behoefte hebben
ook gehoord te worden.'' Daarnaast moet de dader inzicht krijgt in het
effect van het delict op het slachtoffer. Maar ook wat de effecten zijn
van zijn daad op zijn eigen familie en vrienden.
,,Ik wilde hem heel graag duidelijk maken wat hij Loek en ons gezin had
aangedaan'', zegt Ellen Hagen. ,,Ze zaten daar met z'n drieën in
de rechtszaal, maar je mag niets zeggen.'' Ook voor Loek was de bijeenkomst
belangrijk, zegt zijn moeder. ,,Hij was nog steeds angstig, hij had een
muts over zijn hoofd gehad, dus hij had de daders niet gezien. In zijn
hoofd waren het monsters geworden.''
Een van de `monsters' zat tijdens de bijeenkomst in elkaar gedoken, zijn
handen voor zijn ogen en de tranen liepen over zijn wangen. ,,Ik vind
het zo vreselijk dat je bang voor me bent'', zei hij tegen Loek. ,,Opeens
ligt de machtsverhouding heel anders'', zegt Jeanet Jansen. ,,Dat helpt
slachtoffers over hun angst heen te komen.''
Daarnaast wordt er aan het eind van de bijeenkomst een `herstelplan' opgesteld.
De slachtoffers vragen iets van de dader om de schade enigszins te herstellen.
Die afspraken worden vastgelegd.
Echt-Recht, of herstelrecht, is via Nieuw Zeeland, Australië en de
Verenigde Staten overgewaaid naar Nederland. In Nieuw Zeeland staat in
de wet dat iedere jongere die voor de rechter moet verschijnen, in plaats
daarvan mag kiezen voor een Echt-Recht conferentie. ,,Daar kleeft ook
weer een gevaar aan'', zegt Jansen, ,,Slachtoffers kunnen dan geconfronteerd
worden met een heel opportunistische dader.''
In Nederland wordt sinds 1999 geëxperimenteerd met de Echt-Recht
methode, in verschillende regio's lopen projecten. De meeste pilots zijn
gericht op jonge daders en worden uitgevoerd op scholen, bij de bureaus
Halt (waar jeugdige daders een alternatieve straf krijgen), bij bureaus
jeugdzorg en bij de raad voor de kinderbescherming.
Zeven pilots zijn onlangs geëvalueerd. De deelnemers waren overwegend
tevreden. De methodiek, zo blijkt uit de evaluatie `Herstelrecht in jeugdstrafzaken'
is juist voor de zwaardere delicten geschikt. In totaal zijn er zo'n 300
Echt-Recht-bijeenkomsten geweest.